Biographies - Voir fiche   Pour savoir plus sur cette section

Andoni Egaña

Datu pertsonalak

Nom
Egaña, Andoni
Prénom et nom completes
Egaña Makazaga, Andoni
Naissance
1961 Zarautz + Zarautz < Urola Kosta < Gipuzkoa < Euskal Herria

Bertsolarisme

Spécialisation principale
Bertsolaria
Spécializations
Doinu sortzailea edo moldatzailea
Epailea
Eragilea
Chercheuse/eur
Bertsogintza analisi egilea
Jarduerei buruzko azalpenak
Bertsolaria:
Euskal Herriko Bertsolari Txapelketa: 1986 (finalista); 1993, 1997, 2001 eta 2005 (Txapelduna); 2009 (finalista).
Gipuzkoako Bertsolari Txapelketa: 1991 (txapeldunordea).
Pernando Amezketarra Herriarteko Bertsolari Txapelketa (Euskal Herri maila): 1985 (3. Zarauzko taldean, Luis Otamendi eta Inazio Jauregirekin).
Gipuzkoako Herriarteko Bertsolari Txapelketa: 1999 (Txapeldunak, Zarauz Jai-Txiki taldean, Julen Zulaika eta Iñigo Mantzisidor "Mantxi"rekin).
Lizardi Sariketa (Zarautz): 1982 (Txapelduna).
Artxanberri eta Patxi Errota (Zaldibia): 1983 (Txapelduna).
Zarauzko Kopla txapelketa (Zarautz): 2016 (Zintzarriduna).
Udazkeneko Zapi Janztea (Zaldibia): 2019 (Zapiduna).

Bertso-jartzailea:
"Tximeletak sabelean" diska argitaratu du berak idatzitako bertsoekin.
Hainbat sorta idatzi ditu abeslari deberdinentzat, hauen eskariz.
Bertso-paper lehieketatetara inoiz aurkeztu du bere lanik:
Basarri Bertso-paper Lehiaketa (Zarautz): 1988 (1. saria)
Juan Bautista de Gamiz Bertso-paper Lehiaketa: 1991 (1. saria)

Epaile:
Artxanberri eta Patxi Errota Sariketa (Zaldibia): 1985, 1987 eta 1989.
Ihaute Bertso-paper lehiaketa (Donostia): 1994
Basarri Bertso-paper Lehiaketa (Zarautz): 1996tik urtero
Abra Sariketa (Algorta-Getxo): 2013

Gai-jartzaile:
Lizardi Sariketa (Zarautz): 1983tik 1992ra, urtero.
Gipuzkoako Eskolarteko Bertsolari Txapelketa: 1998tik 2002ra, urtero.

Doinu sortzailea, moldatzailea, plazaratzailea:
Bere eskariz Imanol Urbietak eta Jose Ignazio Ansorenak sortutako doinu berriak plazaratu ditu nagusiki.
Badu berak sortu edo moldatutako doinurik.
(ikusi "Doinutegia").

Ikertzailea eta bertsogintza analisi egilea:
Sakonki aztertu ditu bertsogintza, bertsolaritza eta ahozkotasuna. Gatzatu da bakarrik edo elkarlanean argitaratu dituen liburu eta saiakeretan, eta eskaini dituen ikastaro eta hitzaldi ugarietan (Ikusi "Liburutegia").

Information biographique

Biographie
Depuis la fin des années 80 et surtout dans les années 90, il a été le représentant le plus notoire de la bertsolarisme.
Maîtrise en Philologie Basque. Il vit totalement consacré à la création artistique et, outre bertsolari, il s'est démarqué comme chercheur, théoricien, écrivain et chroniqueur. Nous devons souligner sa contribution pour expliquer et socialiser le processus de création du bertso. Il a participé à de nombreux projets expérimentaux pour combiner le bertso avec d'autres expressions artistiques.
Il a été champion de quatre éditions du Championnat Absolu de Bertsolaris (1993, 1997, 2001, 2005) et il a été finaliste dans toutes les éditions auxquelles il a participé, de 1986 à 2009; il a fait ses adieux à la compétition dans cette dernière édition. En 1991, il a été finaliste au championnat de bertsolaris à Gipuzkoa et en 1999, il a remporté le championnat entre les villes de Gipuzkoa avec l'équipe de Zarautz.

Début dans le bertsolarisme

Lehen plaza
1982ko irailaren 3an, Zarautzen, Lizardi Sariketan.

Publications

Argitaratutako liburuak
Egaña, A.; Sarasua, J. Zozoak beleari (saiakera). Alberdania, 1997. Espainolera itzulia argitaratu da Alberdaniak, 2001ean: El mirlo le dijo al cuervo_:cartas de dos `bertsolaris´vascos.
Egaña, A. Basarri (biografikoa). Sendoa, 1999.
Egaña, A.; Garzia, J.R.; Sarasua, J. Bat bateko bertsolaritza: gakoak eta azterbideak (zabalkunde-didaktikoa, euskaraz, espainolez, frantsez eta ingeleraz). Euskal Herriko Bertsozale elkartea-Bertsolari, 2002.
Egaña, A. Hogeita bina (saiakera). Hariadna, 2004.
Egaña, A.; Azpiazu, A. "Axpi". Txirristaka (ipuin ilustratua). Mendaroko Udala, 2024.
Argitaratutako grabazioak
Egaña, A. Tximeletak sabelean (diska). IZ, 1994
Euskal Herria Korrika. Gozategi. 10. KORRIKA. AEK, 1997
Tren leihotikan begira. Inshala. Alaitz eta Maider. Elkar, 1999.
Larunbata hastean. Auskalo. Alaitz eta Maider. Elkar, 2002.
Bertso berriak Kalamuatik. Agur Intxorta maite: 1936-37 gudako kantuak. Joseba Tapia. Gaztelupeko Hotsak, 2001.
Sormin. Gezurrari zor. Mikel Markez. Autoedizoa, 2026.
Beste argitalpenak
Urbieta, I. (ipuinak eta musika); Egaña, A. (bertsoak); Elosegi, B. (ilustrazioak). Urte guziko bertso eta ipuinak (ipuin eta bertso bilduma musikatua, hilabetez hilabete). Sendoa, 1986.
Egaña, A. Sokratikoek ere badute ama (ipuin bilduma). Erein, 1989.
Egaña, A. Aitaren batean (El Diario Vascon argitartutako artikulu bilduma), Elkar, 1990
Egaña, A. Pausoa noiz luzatu (eleberria). Elkargintza Fundazioa / Alberdania, 1999.
Egaña, A. Zaudete geldi piska batean (eleberria). Elkar, 2000.
Egañ, A. Popo lorito (haurrentzako literatura). Baigorri, 2001.
Egaña, A. Imanol Urbieta: luzea da bidea (biografikoa). Ibaizabal, 2002
Egaña. A. Niri ez zait futbola gustatzen, eta zer? (haurrentzako literatura). Eta zer? bilduma, Elkar, 2004.
Egaña, A.; Olariaga, A. Txirri, Mirri eta Txiribiton Mendian (haurrentzako literatura). Alberdania, 2006.



Ekoizpen oharrak
Real Sociedad futbol talde gipuzkoarraren 100. urtebetetzean (2009), hitza jarri dio berau ospatzeko sortutako himno berriari (Mikel Erentxun musikariarena da doinua).

Arte adierazpideak uztartuz ondutako hainbat obren sormenean eta taularatzean hartu du parte:
- "Garai hura gara" (2014). Xabier Lizaso piano-jolearekin. Larrañaga, Gamara, Osinaga .. konpositoreen musika eta Pernando Amezketarraren bertsoak uztartuz.
- "Artxipielagoa" (2017). Ainhoa Garmendia sopranoa, Pello Ramirez txelo eta akordeoi-jolea, Garikoitz Mendizabal txistularia, German Ormazabal konpositore eta piano-jolea eta Belen Ibarrola diseinatzaile grafiko eta arte zuzendaria izan zituen lankide obra honetan. Abesti zahar eta garikideak ekarri zituzten oholtzara.
- "Eta zer gehiago" (2019). Xabier Lizaso eta German Ormazabal piano-joleekin. Rachmaninov, Chopin, Ravel, Bernstein ... -en obrak taularatu dira Andoni Egañaren hitz eta bertsoekin harilkatuta.
- "Bi arreba" (2022). Xabier Lizaso piano-jolearekin. Chopin musikaria eta Xenpelar br¡ertsolariaren lanak uzartu dituzte.
- "Bederatzikoa" (2022). Xabier Lizasorekin. Ludwig Van Bethoven bederatzigarren sinfonia eta bederatzi puntuko bertsoa uztartzen ditu obrak. Andoni Egañak, bertsolari historiko eta garaikideen bederatziko hautatuak taularetzen ditu.