BDB. Base de doneés sur bertsularisme

Errentariko Añarbe baserrian jaio zen 1939ko uztailaren 25ean. Baserri hau, gerora baserriaren izena hartu zuen urtegia egiteko urperarazi zuten 1970ko hamarkadaren hasieran. Gerra ondorengo garai zailak bizitzea egokitu zitzaion. Ez zuen eskolara joateko aukerarik izan eta berekasa ikasi zuen irakurtzen eta idazten. 1958an ezkondu eta Eskoriatzara joan zen bizitzera. 1981ean, Ipar Euskal Herrira ihes egin behar izan zuen ETA erakundearekin zuen harremana zela-eta eta bertan bizi izan zen urte luzez herri eta toki desberdinetan, bolada luze batean, izkutatuta: etxez etxe, ezkutalekutik ezkutalekura, ibili behar izan zuen 1987tik 1997ra. Ez zuen itzultzerik izan 2003ra arte. Haurren bertso-eskola mugimenduaren sortzaileetakoa izan zen Patxi Goikolea eta Joanito Akizurekin batera. Eskoriatzako (Gipuzkoa) Almen Ikastolako gurasoak ziren eta beraiei zor zaie lehen urrats hori: bertsozaleak ziren hirurak, etxeko transmisio etena atzematen hasiak ziren eta hutsune hori betetzeko ahalegina egin nahi izan zuten: bertsozaletasuna sortu nahi zuten bailaran. Honela deskribatu zuen Joanito Akizuk: "Xanti bertsolaria zen nahiz eta ahots txarrekoa izan, baina bertsolari sakona, zeukan kulturarako txapela kentzekoa". Ez zuten erreferentziarik, ez jarraitzeko eredurik ere, baina ideiarekin aurrera egitea erabakirik, 1974an jarri zuten abian egitasmo aitzindari hau, arrakastatsu: Almeneko zuzendaritzari eta gurasoei proposamena luzatu zien eta, ondoren, larunbat goizetan hasi ziren haur taldeekin biltzen; 125 ikaslek eman zuten izena lehen deialdian. Metodo eta jarraibide argirik gabe, beraien artean Abel Muinategiren laguntzaz egindako gida bati jarraituz hasi ziren: bertso zaharrak kantatu, doinuak ikasi, ondo pasa ... Gogo berezia zutenak Apotzagako (Eskoriatza, Gipuzkoa) "Hauzo Etxe" elkartean biltzen hasi ziren gero eta, poliki-poliki, bat-batean trebatzen. Inguruetako herrietara joaten hastea izan zen hurrengo pausua ikasitako bertsoak kantatuz, jendaurrean trebatuz. Erreferente bihurtarazi zituen bertsolari uzta aberatsa ekarri zuen eskola horrek: Jon eta Aitor Sarasua, Arantzazu Loidi, Jon Iñaki Izartzelaia, Felix Iñurrategi, Danel Goikolea ... batzuk aipatze arren. Zabalkunde azkarra izan zuen Almeneko talde honen proposamenak, Xabier Amurizak garaitsu horretan gizarteratu zuen bertsotan ikasteko metodologiak indartuta. 1980ko hamarkadaren hasieran, Almeneko taldeak egindako eskaerari helduz, Gipuzkoako Ikastolen mugimenduak bereganatu zuen proiektua lurraldeko Foru Aldundiak babestuta, lurraldeko eskoletara zabaldu, indartu, sendotu eta egonkortzeko: mugimendua koordinatzeko liberatua (Mikel Mendizabal), material didaktikoak, ikasle topaketak eta eskolarteko txapelketak ekarriko zituen horrek. 1981ean antolatu zuen Gipuzkoako Ikastola Elkarteak lehen Eskolarteko Txapelketa eta Almenekoentat izan ziren bat-bateko bi sari nagusiak: Jon Iñaki Izartzelaia izan zen txapelduna 13 urte artekoetan eta Jon Sarasua 13-16 bitartekoetan, eta idatzizko ia guztiak. Indar handia hartu zuen Gipuzkoan abiatu zen mugimendu honek, eta euskal lurralde guztietara hedatu zen urte gutxitan. Urte horretan hain zuzen, 1981ean, Ipar Euskal Herrira aldegin beharrean suertatu zen. Leintz bailararako galera izan zena, irabazia izan zen Ipar Euskal Herriko bertsolaritza mugimenduarentzat: Almen eskolako eredua eraman zuen hara eta, 1982an, Uztaritze eta Baionako ikastoletan hasi zen haurrei bertsolaritza irakasten; Bertsularien Lagunak Elkarteko talde zuzendariarekin hartu emanean zen ordurako eta, hauen sostengua eta laguntzarekin, lurraldeko beste hainbat ikastoletara zabaldu zuten egitasmoa, eta zazpi ikastoletan ibili zen. Langintza horretan jardun zen 1984tik 1987ra arte, guztiz izkutatu behar izan zuen arte. Hamar urte etxez etxe ihesean eta izkutuan ibili ondoren, 40 etxetan egon zela dio berak, 1997an atera zen berriro "egun argira", bere hitzetan, eta Itsasun jarri zen bizitzen. Ez da oso ezaguna bere bat-bateko bertsogintza hainbat sariketa eta txapeleketetan parte hartu badu ere. Ezagunagoak dira bere bertso jarriak: testigantza zabala utzi du 1998an Bertsolari aldizkariak bere liburuen saila irekitzeko argitaratu duen "Biziaren azala" liburu autobiografikoan. Aitor eta Jon Sarasuak argitaratutako "Fauna berri txiki bat" diskoan (Elkar, 1995) Xanti berak abestutako "Hontzaren erantzuna" sorta dator, disko berean Aitorrek eskeintzen dion "Bupo magnipetasi" sortari emandako erantzun gisan. Horiez gain Xantiren bertso sortak kantatu zituzten Erramun Martikorenak ("Borda zaharrean", Olerkarien oihartzun, 1993), Ange Duhaldek (Zuzenean, 1993) eta Guk taldeak ("Ardi saldoa", Bidez bide, 1995). Bertsolariak sortzea baino, bertsolazaletasuna zabaltzea eta euskal kultura sustatzea ortzimuga izan duen jendearen ordezkarietakoa da. Hazia Kultur Elkarteak (Urruña, Lapurdi) Xantiri eskainitako omenaldi saioa antolatu zuen Urruñan 1986ko apirilaren 13an. Han ziren Almen ikastolatik ateratako bertsolari gazteak eta beste hainbat bertsolari. 2003an itzuli zen Eskoriatzara (Gipuzkoa). Bertan zendu zen 2022ko urtarrilaren 2an, 87 urte zituela. Urtarrilaren 4an egin zioten azken agurra, Eskoriatzan: San Pedro elizako elizkizunaren ondoren, udal pilotalekuan egin zioten omenaldia; besteak beste, Danel Goikolea, Jon Sarasua eta Andoni Egaña bertsolarien bertsoak eta Mikel Albisuren hitzak entzun ziren bertan, eta baita alaba Marisol Iparragirretek kartzelatik aitari idatzitako hitzak ere. 2024ko apirilaren 28an, Almeneko haur eta gaztetxoen bertso-eskolaren sorreraren 50. urteurrenean, aitzindaritza aitortuz eta eskertuz, Gipuzkoako Bertso-eskolen Eguna antolatu zuen Gipuzkoako Bertsozale Elkarteak Aretxabaletan.

Larrañaga, Gregorio "Mañukorta"

Hil 2022-07-25

Nekazari eta fabrikako langile egin izan du lan. Soldaduska amaitu orduko (1967) Ameriketara joan zen osabarekin, artzain; sei urte eman zituen han. Amaren sendikoengandik jaso zuen bertsozaletasuna, eta bere kasa ikasi zituen bertso zaharrak. 60. hamarkadan hasi zen jendaurrean kantatzen, baina 80. hamarkadatik aurrera lortu zuen izena. 1989ko Txapelketa Nagusian finalaren atarian geratu zen. Bertsolaritza munduan aski ezaguna bada ere, esan daiteke, bertsolaritzatik haratago, Euskal Herri osoan izan dela pertsonaia ezaguna. Bertsogintzaren gailurrean mugitu zen 1985-1995 bitartean, eta 1989tik 1993ra bitartean gutxi gorabehera plazarik gehientsuen egiten zituztenetarikoa izan zen. Etekinik onena ateratzen asmatu zuen bere bertso soilari, konplexutasun gabeari, eta bere gorpuzkera eta antzezpenenerako abilidadeari (bekain imintzioei batik bat). Euskal Telebistan programa bateko lankide izan zen aipatu garaian; halaber, bere irudi eta ahots karikaturizatuak erabili zituzten imitatzaileek Euskal Irratian ("Goizean behin" irratsaioan, Iñaki Perurena tolosarrak) eta Euskal Telebistan.

Nahiz zoriontsu oroitzen dedan

Ohiana Iguaranek plazaratu zuen Tolosan, 2017ko urtarrilaren 21ean. Doinua Alboka Taldearen kantu bat da, "Hariztarren Balada" izenekoa, eta Lau Anaiak izenburua duen diskoan argitaratua. Jatorrizkoa 8ko handia da, eta Oihanak 12ko handira luzatu du.