BDB Bertsolaritzaren datu-basea

[EU] Lan honek ‘bertsogintza’ kontzeptura hurbilpen integral bat proposatzen du, ulertuz bertsogintza dela gutxienez 1799tik egundaino oholtza gainean zein oholtzatik kanpo, jendaurrean zein eremu pribatuan, euskaraz eta jarraidura estetiko minimoki koherente batean garatu den ahozko inprobisazio kantatu oro. Ikerketak dimentsio bikoitza dauka: alde batetik, bertsogintzaren komunikazio- eta interakzio-dinamiken oinarrizko mapa bat osatzen da; bestetik, bertsogintzak bi mende pasako historian betetako funtzio sozialen berrirakurketa egiten da, haren logika performatibo nagusietatik abiatuta. Azkenik, situazio-azterketan, atal teorikoan garatutako kontzeptuak kasu zehatzei aplikatzen zaizkie. Ikerketak ondorioztatzen du egungo bertsogintza eraldaketa-une betean dagoela, auditorioari inpaktua eragiteko forma gero eta sofistikatuagoetarantz, eta, aldi berean, inprobisazio-joera gero eta inplikatuagoetarantz.

[EN] This study proposes an integral approach to the concept of bertsolaritza, understood as any form of sung oral improvisation developed, at least since 1799 to the present day, both in public performances and private settings, in Basque and within a minimum aesthetic coherence. The study is structured around two main dimensions: on the one hand, it outlines a basic map of the communicative and interactional dynamics of bertsos; on the other, it offers a reinterpretation of the social functions that bertsolaritza has fulfilled over more than two centuries, based on the main performative logics that have shaped its practice. Finally, a situational analysis is included, in which the theoretical concepts developed are applied to specific cases. The overall analysis suggests that contemporary bertsolaritza is undergoing a significant transformation not only toward increasingly sophisticated forms of audience impact, but also toward an increasingly implicated trend in improvisation.

Eskerrak eta aitortzak ...v
Hitzaurrea ... vi
Abstract ...viii
Aurkibidea ...ix
Taulen aurkibidea ...xvii
Grafikoen aurkibidea ...xvii
1. Oinarrizko terminologia ...xviii
Laburdurak ...xx
1. The Starting Point ...1
1.1. From the Ontological Question to the Situated Perspective: The Evolution of the Viewpoint ...1
I. Aurrekariak ...8
1. Bertsogintzaren historiako eten komunikatibo-funtzional nagusiak …9
1.1. Praktika sozialetik kultur praktikara: bertsolaritza modernoaren jatorrizko etena ...10 
1.2. Artzaintzatik nekazaritzara, lirismotik dialektikara: bertsoaren barne-dinamika bilakaeran …11 

1.3. Ahozkotasun asoziatibotik sekuentzia diskurtsibora: alfabetatzearen etorrera ...17 
1.4. Hizketatik diskurtsorako jauzia: ikuskizun-formatuaren agerpena ... 21 

1.5. Landatik hirira. Kosmobisioa eta inguru-testua bilakaeran ...29 

1.6. Ahots zaurgarriaren agerpena: bertso-molde emozionala ...30 

2. Bertsogintzaren orain arteko kontzeptualizazioa ...36
2.1. Bertsogintza batez ere praktika sozial bezala ...39
2.2. Bertsogintza batez ere kultur praktika bezala ...52
II. Bertsogintzaren kontzeptualizazio integralerako oinarriak ...89
1. Sarrera …95
2. Interakzio-irizpideak …97
2.1. Discurso-egitura: diálogo eta bakarrizketa …98
2.2. Komunikazio-ezaugarria: kooperazioa eta inpaktu morala …99
3. Dialogo interaktiboa …101
3.1. Sarrera …101
3.2. Kooperazio negatiboa …103
3.3. Kooperazio positiboa …108
3.4. Hizketa txandakatuaren hiru estrategiak …110
3.5. Dialogo interaktibaren azpitipoak …111
4. Bakarrizketa epidiktikoa …139
4.1. Sarrera …139
4.2. Genero epidiktikoaren berrirarkuketa garaikideak …141
4.3. Diskurtso epidiktikoa …146
4.4. Narrazio epidiktikoa …154
4.5. Bakarrizketa epidiktikoaren azpitipoak …168
4.6. Bakarrizketa epidiktikoaren dilema estetiko-moralak …183
5. Unitate-irizpideak …187
5.1. Esan-indarra …187
5.2. Zama semantikoa ...188
5.3. Efektu estetikoa ...196
B) Bertsogintzaren funtzio soziala: proposamen sistematikoa …202
1. Sarrera …203
2. ‘Komunikazio-ekintza’ kontzeptuaren adiera mugatuak: bertsoa enuntziaziotik …206
2.1. Enuntziaziotik ekintzarako jauzia asumitzeaz ...208
2.2. ‘Komunikazio-ekintza’-ren zentzua birpentsatuz …210
3. Bifurkazio estetikoaren dialektika: bizi-munduko bertsogintza eta bertsogintza eszenikoa ...212
4. Bizi-munduko bertsgintza …214
4.1. Bizi-moduko bertsogintzaren gramatika: komunikazio inplikatua eta ez-literala …219
4.2. Bizi-moduko bertsogintzaren funtzio nagusiak …222
5. Bertsogintza eszenikoa …230
5.1. Bertsgintza eszenikoaren gramatika: jendaurreko performatibitate afirmatiboa …232
5.2. Bertsogintza eszenikoaren funtzio nagusiak …241
5.3. Bertsogintza eszenikoaren maila performatiboak …244
6. Jolasa, jokoa, errituala: logika performatiboak eta paradigmak …257
6.1. Logika performatiboaren bilakaera ebolutiboa …258
6.2. Logika performatiboaren bi mailak: makroa eta mikroa …261
6.3. Aukera-eremua eta habitusa: logika performatibotik paradigmarako jauzia …262
6.4. Paradigmak diakronian: bertsogintzaren historiaren berrirakurketa bat ...263
7. Jolasa ...267
7.1. Jolas erreaktiboa ...267
7.2. Jolas deliberatua ...272
7.3. Lekuko bakarreko jolasa ...276
8. Jokoa …282
8.1. Jokoaren agerpem historikoa …282
8.2. Jokoa komunitatean: kohesioa eta nrma …285
8.3. Jokoa jolasarekin jarraiduran …286
8.4. Jokoa eta autentikotasuna …289
9. Errituala …304
9.1. Bizi-moduko errituala …305
9.2. Erritual eszenikoa …310
10. Ikuskizuna …339
10.1. Ikuskizun-paradigmaren aurrekari historikoa: ‘Piensos Onena’ (1968) ...346
10.2. Ikuskizunaren lehen fasea: Amurizaren berrikuntzatik 90eko hamarkadako ‘boom’-era …350
10.3. Urruntze-bertsolaritza: belaunaldi distantziatua eta moldakorra ...354
10.4. Bertsolaritza multipolarra: dibertsifikazio espektakularraren aroa ...357
10.5. Jaialdi-formatuaren krisia eta autore-bertsolaritza …361
11. Coda. Aniztasunaren atzeko batasunaz: bertsogintza inplikaturantz …373
11.1. Inplikazio-mota nagusiak …376
11.2. Erritual inplikatu berrirako horizonte-proposamenak …385
11.3. Azken hitza...401
III. Situazio-azterketa ...404
1. Aritz Esnal eta Unai Gaztelumendi ...407
2. Saioa Alkaiza ...410
3. Jon Azpillaga eta Lazkao-Txiki ...413
4. Haizea Arana eta Miren Artetxe ...416
5. Mikel Esnaola eta Unai Azpiroz ...419
6. Uztapide eta Manuel Lasarte ...423
7. Andoni Egaña eta Iker Zubeldia ...427
8. Nerea Elustondo ...431
IV. Conclusions ...435
1. Main Findings on Communicative Dynamics ...436
2. Main Findings on Social Functions ...439
3. Continuities and Discontinuities Between Communicative Dynamics and Social Functions ...443
4. General Contributions and Concluding Reflections ...445
5. Open Lines of Inquiry ...447
V. Bibliografia ...450
Eranskinak: situazio-azterketako bertsoaldi osoak ...480