Jaio 1940-03-17
Meñakan (Bizkaia) jaio zen, Urezandigoikoa baserrian, 1940ko martxoaren 17an. Herriko eskolan ikasi ondoren, 11 urterekin Zornotzako karmeldarren seminarioan sartu zen. Alesbesen (Nafarroa Garaia) eta Larrean (Zornotza, Bizkaia) jarraitu zituen eliz-ikasketak, Gasteizen egin zituen Filosofiako hiru urteak, eta Begoñan Teologiako lauak. 1966an apaiztu zen eta maisutza-karrera egiteari ekin zion, Valladoliden; 1970ean lortu zuen titulua. Ikastolen mugimenduan sartua ordurako, Bera Kruz ikastolako irakaslea izan zen 20 urtez (1968-1988); euskal kantugintza eta bertsoa irakaspenerako baliabide zituen. Eskolarako euskarazko materialik ez zegoenez, "Euskal Herriko historia I eta II" izeneko bi liburu idatzi zituen 1977an, ikastoletarako eginak. 1982an, Euskal Filologiako lizentzia erdietsi zuen Deustuko Unibertsitatean. 1988an, irakaskuntza utzi eta hiztegigintzari ekin zion Bostak Bat Kultura Elkartean Adorez saileko zortzi hiztegiak argitaratzeko.
Euskaltzalea eta bertsozale sutsua izaki, ekarpen ugaria, anitza eta aberatsa egin du euskararen eta bertsolaritzaren eremuan. Idazle, sortzaile eta itzultzaile emankorra izan da, eta luzea da bere lan esanguratsuen zerrenda. Avilako Santa Teresa Jesusenaren idazlan guztien euskaratze lanagatik Itzulpen Onenaren sari nazionala eman zion 2015ean Espainiako Kultura Ministeritzak, baina ordu batzuk geroago kendu egin zioten atzerriko hizkuntza batetik itzulitako lana ez zela argudiatuta, Santa Teresaren testu originalak gaztelaniaz idatziak baitziren.
Karmel aldizkariko idazle kontseiluko kidea, zuzentzailea eta ohiko idazlea izan da urte luzez eta luzea da bertan argitaratutako artikulu zerrenda; horrez gain, ordea, aldizkari askoren kolaboratzailea ere izan da: Bertsolari, Jakin, Olerti, Garaia, Zeruko Argia, Kili-kili, ... Hitz laua, olerkia eta bertsoa jorratu izan ditu. Olerkia eta estrofen itzulpengintzan nabaria da metrika eta errima sistemak errespetatzeko ahalegina eta erakutsitako trebezia. 1991ko abenduan Hiztegi Batuko lantalde berriko kide izendatu zuen Euskaltzaindiak, eta Gramatika batzordeko kide 1996an; Euskaltzain urgazle izendatu zuen urte berean 1996an, eta Ohorezko Euskaltzain handik hamalu urtera, 2010ean.
Bertso-epaile lanetan aritu zen XX mendearen azken hamarkada eta XXI.aren hasierako urtetan antolatu ziren hainbat bat-bateko txapelketa eta bertso-paper lehiaketetan: Lea-Artibai eskualdekoetan, Bizkaia eta Euskal Herriko Eskolartekoetan, Araba eta Bizkaiko bertsolari txapelketetan eta Euskal Herriko Txapelketa Nagusian besterik beste. Ekarpen handia egin du Bertsozale Elkartean ere: Bizkaiko Bertsozale Elkarteko zuzendaritza kidea, idazkaria, (1991-2000) eta Euskal Herriko Bertsozale Elkarteko zuzendaritza kidea (1991-1994) izan zen. 1989ko apirilean "Bertsoak epaitzeko erizpide nagusiak" finkatzeko egin ziren bi bilkuretan hartu zuen parte; irizpide hauek izan dira orduz geroztiko Txapelketako bertsoak epaitzeko arauen oinarriak aldian aldiko berrikuspenek aberasturik. Bertsozale Elkarteak antolatu zuen lehen Bertsolamintzan (Zestua, 1993) "Hizketa bizia eta txukuna bertsogintzan" ponentzia aurkeztu zuen.
Bertsolaritzari eskainitako artikulu asko argitaratu ditu, nagusiki, Karmel aldizkarian, baina baita Bertsolari aldizkarian ere. "Hitzezko txirlorak" olerki liburua argitaratu zuen 1985ean (Elkar), eta "Jon Lopategi bertsozko mezularia" biografia eta bertso hautatuen liburua 2000 urtean (Bertsolari liburuak).
Bere haurtzaroa eta sasoi aroaren oroitzapenak biltzen dituzten bi liburu argitaratu zituen gero: "Nire Umetako Meñaka" (Meñakako Udala, 2006) eta "Nire sasoiko Markina-Xemein" (Markina-Xemeingo Udala, 2009). Bilboko Liburu Azokak Urrezko Luma saria eman zion lehenarengatik 2006. urtean.
2010ean, bere ibilbidea goratu eta eskertzeko, Bizkaiko Bertsolari Txapelketako txapela jartzeko hautatu zuen Bizkaiko Bertsozale Elkarteak. Barakaldon jokatu zen finala abenduaren 18an, eta Harkaitz Estiballesi jantzi zion txapela.
Durangoko Liburu Azokak omenaldi sumea egin zion 2011an euskalgintzan egindako ibilbideagatik. Handik bost urtera, 2016ko abenduaren 3an, Meñakako Udalak omendu zuen Euskararen Nazioarteko Egunean, eta bere izena eman zioten Meñakako udal liburutegiari. Luis Baraiazarra izena du orduz gero jaioterriko liburutegiak.
Markina-Xemeingo Karmeldarren komentua bizitu zen 1967az gero. 2024ko urriaren 6an zendu da Galdakaoko ospitalean, 84 urte zituela.
Jaio 1934-03-17
Muxikan (Bizkaia) jaio zen, 1934ko martxoaren 17an. Filosofia ikasketak egin zituen Tolosako Sakramentinoen apaizgaitegian (Gipuzkoa). Heldutasunean, 50 urteak beteta zituela, Irakasletzako lizentzia egin zuen. 1984tik aurrera, bertsolaritza-irakasle lanetan aritu da, Bizkaiko Ikastolen Elkarteak bertsolaritza eskoletara zabaltzeko proiektuaren barruan.
Espainiako Gerraren ondorengo bertsolarien artean, Lopategi izan zen lehen bertsolari eskolatua. Lopategiren aro distiratsu eta trinkoena Frankoren diktadurako azken urteetan eta demokraziaren lehen urteetan izan zen. Garai hartan, Lopategik bikote ospetsua osatu zuen Azpillagarekin, eta bertsolaritzari mezu sozial eta politikoa emateko ausardia eta argitasuna eduki zuten. Lopategi behin baino gehiagotan sartu zuten kartzelan garai hartan, bere bertso jarduna zela eta.
1989an, Bertsolari Txapelketa Nagusia irabazi zuen, eta 1982an eta 1986an txapeldunorde izan zen. Bizkaiko Txapelketa aldiz irabazi du (1962, 1964, 1966 eta 1987).
Laurogeita hamarreko hamarkadan goi mailara iritsi diren bertsolari bizkaitar gehienak Lopategiren eskutik heldu dira.
Bizkaiko Bertsozale Elkartean, urte askotan izan da Zuzendaritza Batzordeko kide.
