Aulkitik jeiki mikrora irten
ta arnasa sakon hartu
zuei begira eskerrak eman
eta itsasoan sartu;
puntu batean kartzelak hautsi
ta presoak besarkatu;
rima batekin abiadura
haundiko tren bat geratu
ta bitartean disimuloan
txapelari begiratu;
gure hizkuntzaren patu
Barakaldo aukeratu
beti bezela bertsoak bota
kantatu eta kantatu
hasi dadila ikuskizuna
sufritu eta gozatu.
Jaio 1917-07-06
Hil 1977-07-06
Hil 2025-07-06
Bilbon (Bizkaia) jaio zen 1953ko abuztuaren 29an. Euskal Filologian lizentziatu zen Deustuko Unibertsitatean, eta Irakaskuntza Ertaineko eta IRALE programako irakaslea izan da. Oro har euskaltzalea izaki, ekarpen esanguratsuak egin ditu bertsolaritzaren eta literaturaren alorrean.
Lagunarteko giroak erakarri zuen bertsolaritzara. Mungiako taldea deituriko kidea izan da eta, besterik beste, urte askotan hartu du parte Mungiako bertso saioen antolatzaile eta gai-jartzaile taldean. Giro horretan, hasieratik lerrokatu zen Bertsozale Elkartearen proiektuarekin, eta epaile izan da Elkarte horren eskutik 1985ean antolatutako lehen Araba-Bizkaiko bertsolari kanporaketan. Euskal Herriko Bertsolari Txapelketa (1986, 1989) eta Araba-Bizkaiko Bertsolari Txapelketako (1987, 1990) epaimahaikoa izan da gero hainbat urtetan, eta bigarren honetako gai-jartzaile taldeko kidea 1987tik 1998ra bitartean antolatutako guztietan. Horrez gain, besterik beste, Bizkaia eta Euskal Herriko Eskolarteko txapelketetako eta San Antontxu eta Balentin Enbeita Bertso-paper lehiaketetako ekitaldi askotako epaimahaikidea izan da.
Literatura arloan, berriz, hainbat argitalpenen edizio berrien moldakuntzan hartu du parte. Artikulu idazle emankorra izan da eta bere lerroak utzi ditu Jakin, Euskaldunon Egunkaria, Karmel, Idatz&Mintz, Mendebalde, Binke! eta abarretan.
Galdakao eta Usansoloko Binke! euskarazko komunikabidearen bultzatzaileetakoa izan da. Euskaltzaindiak Ohorezko Euskaltzain izendatu zuen 2024ko maiatzaren 31n.
Galdakaon (Bizkaia) zendu da 2025eko uztailaren 6an, 72 urte betetzear.
Jaio 1782-07-06
"1782an Azkoitian jaioa, Abanton hil zen 1854an. Oso gaztea zela, umezurtz geratu eta Markinan bizi zen osabarekin, Joan Antonio Mogel apaiz idazlearekin, bizitzera joan zen. Osabak euskaraz, gazteleraz eta latinez irakurtzen eta idazten irakatsi zion.
Euskarazko lehen fabula-liburua da hau. Garai hartan latinetik itzultzea ez zen lan makala, euskara arauturik ez zegoenez, euskalki desberdinen artean erabakitzea zaila baitzen. Bertsoak ere idatzi zituen. Euskara literarioaren eredua osabarengandik hartu zuen: garbia, kultua baina ulerterraza, ume eta baserritarrentzat idazten zuen eta. Fabulaz gain, iruzkin konprometituak idazten zituen, jauntxo eta baserritarren harremanak azpimarratuz, zintzotasuna eta mantsotasuna eskatuz.
Ez dugu ahaztu behar garai hartako baserritar gehienak behartsuak zirela eta krisi ekonomiko eta soziala ikaragarria zela, azkenean matxinadak eta gudak piztuz.
Luis Villasantek "Euskal Literaturaren Historia"n honako hau zioen:
« Bizentak liburu bikaina utzi digu zenbait kontzeptuengatik. Lehenik, emakume batek idatzi zuelako, kasu bakarra euskal literatura zaharrean. Azpimarratzekoa da, egileak 22 urte besterik ez zituela eleberria argitaratu zuenean, 1804ean, bere osaba apaiza hil zen urte berean. »
Garai hartan ez zegoen ondo ikusia emakumeek idaztea eta zenbait kasutan gizonen izengoitia erabiltzen zuten, Fernán Caballerok (Cecilar Bohr de Faber), adibidez. Rosa Gudmundsdóttir, Islandiako idazleak, bere bizimodu tristea kantatzen zuen bertsotan, baina bere sexu eta egoerari zegokion bezala, neskamea izaten jarraitu zuen. Adibiderik ezagunena Mary Shelley da, "Frankenstein" idatzi zuena. Gutxik dakite emakume batek idatzitako eleberria denik.
Gizonak erantzun zion gaitasuna zuela baina emakume batek ez zuela zertan idatzi beharrik eta are gutxiago argitaratu. Bizentak idazlea izateagatik bere ausardia onartzen zuen eta bazekien irakurle askok galdetuko ziotela bere buruari zergatik ez zituen emakumeen lanak egiten, josi, adibidez. Kultur maila altuko famili batekoa izanik, bere osabak latina irakatsi eta idazten animatu zuen."
Iturria, Euskal Wikipedia: http://eu.wikipedia.org/wiki/Bizenta_Mogel ]
Ikus ere:
- Bidegileak: http://www.euskara.euskadi.net/appcont/sustapena/datos/bizenta.pdf ]
- Literaturaren Zubitegia: https://zubitegia.armiarma.eus/?i=471 ]
- Olaziregi, Mari Jose. "Bizenta Mogel (1782-1854)". http://www.euskaltzaindia.net/dok/ikerbilduma/54862.pdf
Kupela taldeak bere Arriskua maite diskoan, Habana izeneko kantua atera zuen. Metrikaz, Bederatzikoa, handiaren moldekoa, 6 puntuz dena. Hori baliatu du Endika Igartzabalek Andoainen bere haserako agurra egiteko. (Andoain, 2024-09-29).
