U. Iturriaga:
Etzanda gaude hemen ederto
dena laino ta dena ke
putz egin dut ta masa bat sortu
forma hartu derrepente.
Hor doan hori bihotz bat omen
nahiz ta ez nabaritu jope!
Eta gainera gura baduzu
zeuretzat har zenezake.
U. Alberdi:
Kea hartu ta kea bota dut
ke pila bat dut begian
eta halere irriparre bat
marraztu zait aurpegian
bihotz txiki bat hegan ikusiz
neretzako da agian
gezi bat egin eta sartu dut
zure bihotzan erdian.
U. Iturriaga:
Nolako gauzak heltzen zaizkizun
Uxue lagun burura!
baina akaso deklaratzea
horixe zenuen gura.
Ahotik kea jaurti ta doa
zure gezia zerura
bihotz barrura sartu danean
hura sagar bihurtu da.
U. Alberdi:
Ta sagarrari kosk egin diot
Eba zenaren modura
ta segituan pasatu gara
haragian bekatura.
Bere eskua sartu orduko
nire gonaren barrura
gora beiratu ta aibala ostia!
Bihotza desagertu da.
U. Iturriaga:
Hain juxtu une horretan aske
neuzkan botoia ta prakak
ta komentario horrek utzi nau
erotismo orotatik at.
Bihotzagatik ez larritu zu
beste bat egingo dut zart!
Problema hortik ikusi ezkero
pakete oso bat daukat.
U. Alberdi:
Bihotza joan ta bihotza etorri
gastatzen da paketea
baina ordurako nahikoa degu
bestean bila joatea.
Zelaian gora begira gaude
ta zeinen ondo maitea!
Berriro diot: ze zortea den
erretzaile izatea!
U. Iturriaga:
Ai kearekin ahaztu ahal balira
arazoak ta problemak!
Zeru honetan marraztu ahalko
nizkizuke bihotz denak
baina hain juxtu biok askatzen
genbiltzanean barrenak
nire haurrak eta zure senarra
al dira hor datozenak?
U. Alberdi:
Bai ta gainera azkartxo datoz
eta haserre aukeran
joe juxtu gu genbiltzanean
gure ke hontan primeran!
Itxoin! Laino bat marraztuko dut
juxtu behar dugun eran
igo gaitezen laino gainera
ta desagertzera hegan.
Jaio 1869-05-07
Urteetan Idiakez kaleko jostun lantegi batean lan egin zuen. Bere aita bertsolaria zen, Ramon Artola, eta anaia ere bai, Pepe Artola.
1889tik aurrera, Euskal-Erria aldizkarian argitaratu zituen bere bertso eta olerkiak. Aita Onaindiaren Mila euskal-olerki eder liburuan Rosarioren bi poema ageri dira.
Informazio gehiago:
- Literatur Zubitegian: https://zubitegia.armiarma.eus/?i=485 ]
- BARAIAZARRA, Luis. Emakumeak bertso eta olerkigintzan: Rosario Artola IN Karmel, 215 zkia., 1996 apirila-ekaina, 3-21 orr. https://www.karmelaldizkaria.eus/artxibo/pdf/1996/02/Karmel_702.pdf
Hil 1910-05-07
Zizurkilen jaio zen, 1857ko urtarrilaren 26an; eta Argentinan, Rosarion, hil zen 1910eko maiatzaren 6an.
Hemezortzi urterekin joan zen lehen aldiz Argentinara (1875) Karlisten gerratean, seguru asko ihesi. Otañotarrak liberalak ziren eta Zizurkil karlista. Argentinan langintza asko ezagutu zituen: artzain, ferratzaile, eskribiente ... Hego Ameriketako hainbat herrialdetan ibili zen: Argentinan, Uruguain, Brasilen... eta 1879an bueltatu zen Euskal Herrira. Noiz ez dakigula, bigarren aldiz joan zen Argentinara. 1889an han zen behintzat, eta 1890ean atzera Euskal Herrian. Aldi honetan etorri zenean, (1890-1898) familia Donostiara joana zen bizitzera, Amara Zaharrera.
1891 urtean ezkondu zen Maria Magdalena Alberdi Deskargarekin eta emaztearen etxean jarri ziren bizitzen: Gas fabrikan (Amara). Dependiente zela esaten zaigu agiri batean, eta taberna ere jarri omen zuen Euskalerria kalean. Azken bizilekua General Jauregi kalean, 10. zenbakian, baserria izan omen zuen.
Ostera ere, 1898ko urtarrilaren 26an Pasaian ontziratu zen Argentinara joateko, emaztea eta hiru seme-alabarekin batera. Argentinan Pehuajo herrian jarri ziren bizitzen. Han, La Vasconia aldizkarian argitaratu zituen bere lanak. 1904 urte inguruan Buenos Airesen zen euskara irakasten, Laurak-bat elkartean, urte betez, eta 1909an, Santa Fen zen bizitzen.
Argitaratutako lanen artean daude: "Zerbait". Donostia, 1895; "Artzai mutilla eta Lora" (Opera); "Alkar". Buenos Aires: 1904; Donostia: 1930
Informazio gehiago, Literatur Zubitegian: http://zubitegia.armiarma.com/?i=283
2009 eta 2010. urte inguruan “Hudaltzainak” proiektuan ibili ziren Etxahun Lekue, Arkaitz Estiballes eta Fredi Paia. Musika lagun zutela hainbat ekitaldi egin zituzten. Txapela gorria jantzita bat-batean egiten zuten orduan ohikoak ez ziren doinuetan. Horietako bat Joaquin Sabinaren "Calle Melancolia" izenekoa.
