Jaio 1920-06-19
Mixel Aire eta Paskalin Etxarten hirugarren senide zaharrena.
Aita Urepelekoa zen eta ama aldiz, Los Angeles-en sortua. (amaren aita Urepele edo Aldudekoa zen eta amaren ama, aldiz, Aurizberrikoa). Anai bat eta lau arreba zituen Xalbadorrek. 16 urte zituela ezagutu zuen gerora bere emaztea izango zena.
Leoni Etxebarrenekin ezkondu zen 1943ko urtarrilaren 29an. Seme-alabak: Henriette, Mixel, Daniel, Mari Helena.
Lehen bertsua 16 urtetan bota zuen, Urepeleko ostatu bateko leiho kanpoaldetik barnera buruz.
Teodoro Hernandorena medikua hasi baitzen Iparraldean bertsulari gazteak bultzatu nahiz, Donibane Lohizunen zeingehiagoka bat antolatu zuen, eta horrelaxe Xalbadorrek Mattinen ezagutza egin zuen. Geroztik bikotea euskal besta orotara galdegina zen.
Xalbadorrek Donostiako bertsulari txapelketa nagusietan parte hartu zuen.
Odolaren mintzoa bere liburua agertzeko egunean, Euskal Herri osoak bere sorterrian omentzen zuela, 1976ko azaroaren 7an, Xalbador supituki hil zen: bazkalostean ondoezak eman, bertako eskolako gela batera eraman eta iluntze hartan bertan zendu zen.
---
XX. mendeko bertsolari mitikoetakoa dudarik gabe; bere bertso estilo sakon eta lirikoagatik nabarmentzen da, baina bere emarian aurki daiteke bertso estilo klasiko eta zorrotzik, dialektika bizi askorik. Behar bada bizitzan ezagutu ez zuen estimua izan du bere bertso-emariak geroztik. Baxe Nabarreko hizkerak urrundu egiten zuen mendebaldeko bertsozale arruntetik, eta ez zuen behar adina errotzerik lortu bertsozale horren bihotzean. Geroztik ordea, askoren eredu eta erreferente izan da; 1967ko Txapelketa Nagusiko finaleko txistu-joaldi sonatuak muga jarri zuen (txapela Uztapiderekin jokatzeko bera hautatu zuen epaimahaiak Lazkao-Txiki kanpora utziz, eta entzulea txistuka hasi zitzaion bertsotan hasi orduko, minutu luzetako txistu-joaldia izan zen) : txistuak txalo bihurtu zituen eta entzulea, bertsozalea, betirako bereganatu. Bertso uzta paregabea utzi digu, bertso-jarrietan, Odolaren mintzoa askorentzat bertso jarriaren goia dena, nahiz bat-batean: Bat-bateko mirakulua izendatu du Xabier Amuritzak, eta izen horrekin bataiatu du Xalbadorren goratzarrez egokitu duen emanaldia (Xalbadorren bat-bateko bertsoz hornitua osoki). 2014an, Eneko Dorronsorok "Xalbador, izana eta izena' dokumentala zabaldu zuen, bere lau seme-alaben lekukotasunetan oinarriturik.
Hil 2006-06-19
Ikusi:
- Zavala, Antonio. "Lexoti bertsolaria". Auspoa; 157. https://www.euskaltzaindia.eus/dok/iker_jagon_tegiak/auspoa/10221.pdf ]
- Zavala, Antonio. "Amar urteko bertso-paperak". Auspoa; 39. https://www.euskaltzaindia.eus/dok/iker_jagon_tegiak/auspoa/9115.pdf ]
- Wikipediako biografia: https://eu.wikipedia.org/wiki/Jose_Luis_Lekuona ]
Hil 2025-06-19
Mendaroko (Gipuzkoa) Garagartza kalean jaio zen 1939ko maiatzaren 11n. Arrasaten bizi da; ezkondua Tere Zabalarekin, bi seme-alaba dituzte. Fagorren egin du lan erretiroa hartu artean. Apotzagako (Eskoriatza, Gipuzkoa) bertsolari taldeko partaidea da; Almeneko haur bertso-eskolatik sortutako bertsolari gazteen probaleku izan zen Apotzagako Hauzo Etxe elkartea. 1980ko hamarkadan antolatu ziren Leintz Bailarako Bertso Txapelketan parte hartu zuen bere garaiko kideekin eta belaunaldi berrikoekin; bertso onenaren saria irabazi zuen 1982an. Haiekin topatzean ezagutu zuten hauek bertso-tradizio zaharra.
Jaioterrian, Mendaron, kantatu zuen lehen aldiz jendaurrean. Apotzagako bertsolari taldea (Ixidro, Xabier, Anjel eta Jose Luis, Maximo Letona, Joxe Ramon Beitia, Iñaki Plazaola, Julian eta Felix Oianguren, ...), plazak eta lagunartea izan badu bere ohiko jardun tokia, hartu zuen parte 1982ko Euskal Herriko Bertsolari Txapelketa Nagusian eta plazan aritua da Lazkao Txiki, Jose Luis Gorrotxategi, Jon Azpillaga eta Xabier Amurizarekin.
Bertsolaria zen, baina koplari gisan nabarmendu zen hein handian Kepa Urain. German Uriguen "Etxegiña"k 1960an Elgoibarren sortutako Santa Eske taldean sartu zen oso gazterik, poltsero gisa zion berak, eta Germani koplari zeregina uzteko sasoia heldun zitzaionean, haren tokikoa hartu zuen 1981ean, eta Kepa izan da "Etxegina" taldeko koplari nagusia orduz gero 2018ra arte, 38 urtez, urte horretan egin baitzuen bere azken ibilaldia kale eta auzoak koplatzen, ohiturari jarraituz, Errosarioko Amabirjinaren aurrean salbea abestuz amaitzeko. Azken ibilaldi honen ostean, omenaldia eskaini zioten "Etxegina" taldeko kide eta lagunek Baltasar elkartean.
Arrasaten zendu da 2025eko ekainaren 19an, 85 urte zituela.
