BDB Bertsolaritzaren datu-basea

Ongi etorri eta egun on
ohitura degun moduan
lehen fasea jarri ziguten
ta hura pasa genduan
ta orain berriz lehen mailako
maisu batzuen onduan
huts eginda ere historirako
gauza politak goguan. 

Elizegi, Lukasia

Jaio 1886-10-14

"Pello Errotaren itzala" liburutik: "Lukasia Elizegi, Pello Errotaren illoba, bera ere bertsolari polita zan; eta ederrak kantatu ere, kantatu izan zizkion bati baño geiagori, ez bearbada plazan, bañan bai lagunarte zenbaitetan, eta parra galanki e'ragin ere bai, zenbait mutillen neskatxetako ibilliak kantatzen asten zanean" "Juan Kruz Elicegui bertsolariaren alaba zan, da Pello Errotaren illoba ta besoetakoa. (..) Lanaz kanpora, bertso jartzen -idazten alegia-, bertso kantari edo errezatzen jarduten zan. (..) Lihuru ontan dauden Lukasiaren bertso guziak, semeari jarritakoak izan ezik, aren eskuz idatzitako kuad'ernoetatik jasoak dira. Kuaderno oietan, bertso bera iru ta lau alditaraño ere idatzirik dago, batetik bestera beti alda,keta zerbait dagoalarik. Ematen duanez, Lukasia, bere bertsoak obetu nairik, berriz ta berriz idazten jarduten zan. (..) Sail ontako bertsoak, len ere, ga,rai artan Oiartzun'en bizi zan apaiz jaun batek argitaratuak dira, bañan onek izugarri aldatu zituan, askotan itxura guzia arrunt galdua'razitzeraño. (..)" Iturria: Zavala, Antonio. "Pello errotaren itzala". Auspoa bilduma; 49-50. https://www.euskaltzaindia.eus/dok/iker_jagon_tegiak/auspoa/10675.pdf

Etxeberria, Patxi

Jaio 1930-10-14

Orioko (Gipuzkoa) Ortzaika auzoko Erretzabal Txiki baserrian jaio zen, 1930eko urriaren 14an; zortzi senideetatik bosgarrena da bera. Bailarako Saikola eskolan idazten eta kontuak ateratzeko lain ikasita, bederatzi urterekin hasi zen lanean, eskabetxeriaren industrian. Beste langintzaren bat probatu ondoren, arrantzale hasi zen 13 urte betetzear. Soldadutza igarota, 1954an, Orikoko Astilleron hasi zen lanean. 1955ean, Iñaxi Etxeberria oriotarra eta biak ezkondu, eta Lasarte-Orian hartu zuten bizitokia; hiru semeren guraso, 1962an arrandegia ireki zuten, eta hori izan dute lanbidea erretioa hartu bitartean. “Jaiotzez nirekin etorri zen bertsozaletasuna” esan izan du. Berekasa, Santaeskean koplaritzan, taberna giroan eta bazkarietan lagunartean jardunez trebatzen joan zen eta, 1956ko irailean, Zikuñaga auzoko (Hernani) bertsolari gazteen txapelketa batean egin zuen plazarako jauzia; irabazle irten zen orduan. Geroxeago heldu zitzaizkion errenkadan, Aginagako gazteen txapelketa 1959an, Loiola Irratiko sariketak... Koskaz koska joan zen ezagutarazten bere ahotsa bertso munduan. Molde klasikoko bertsolaria, “Hizketan bezala bertsotan” egin izan duen bertsolari belaunaldiko kidea da. 1965eko maiatzean, Loiolako Herri Irratiak antolatuta bertsolari gazteen txapelketako finala zela-eta, Zeruko Argia aldizkarian idatzitako kronikan, egoki asko definitu zuten Etxeberria: “izketa, neurria, irudimena, zorroztasuna... denak berekin ditu. Bertsoa errez eta sakon egiten, mutilla degu Etxeberria. Oraindik, bertsolaritza bizi bada (Jainkoak nai dezala!) oriotarrak ortzak erakutsiko ditu”. Etxeberrria lehenbiziko egunetik izan da jakitun doahinik ez duela eduki punta-puntako bertsolaria izateko. Baina ofizioa bikain menderatuz, plaza handietan bezainbat gozo eta gustura jardun du kantari edozein auzo txikiko bazkal edo afal osteetan, santa eskean, erromerietan... Gehien ibili den urtetan, 100 plaza pilatu izan ditu. Beti ere, eskua atzen jarrita, serio-serio, plaza gizon patxarosoaren irudia transmitituz. Ahots sendoagatik eta doinu aberastasunagatik famatu izan da maiz. 1980ko Euskal Herriko txapelketan, esate batera, hogei doinu desberdin abestu zituen, bere ibilbidean ahotik belarrira ikasita zeuzkanak. Bertsolari belaunaldi askorekin partekatu du plaza; kasik ehun bertsolarirekin jarduteko aukera izan du, bere apunteen arabera. Hasita Basarri, Uztapide, Lasarte, Zelai, Txapel, Mitxelena, Azpillaga, Lazkao Txiki... eta abarrekin, eta bukatuz Unai Agirre, Amaia Agirre, Ane Labaka, Unai Gaztelumendi eta horien garaikide askorekin. Urtetan aurrera eginda egon arren, ondo egokitu zen bertso-eskolen mugimendu berritzailera, eta, Lasarte-Oriako bertso eskolako kide izan da urtetan, Ebaristo Pikabea, Joxe Kruz Labaka, Imanol Lizardi, Pablo Suberbiola, Andoni Otamendi, Beñat Iguaran, Zigor Iriondo, Ane Labakarekin eta beste zenbaitekin batera. Birritan hartu zuen parte Gipuzkoako Herriarteko Txapelketan Lasarte-Oria ordezkatuz: 1999an (Andoni Otamendi eta Pablo Suberbiolarekin) eta 2017an (Ane Labaka, Asier Azpiroz eta Unai Muñoarekin). Taldekako txapelketa honetan 2017ko otsailean egindako bi saioak, Lasarte-Orian lehenik eta Urretxun gero, izan dira bere jendaurreko azken plazak. 2009an, bere bizitza, mundu ikuskera eta bertso bilduma, eta berari buruz hainbat bertsolari eta bertso-eskolako lagunek duten iritzia jasotzen dituen liburua osatu zuen Xabier Lasa Bergarak, beste hainbaten laguntzarekin. Lasarte-Oriako udalak argitaratu zuen "Patxi Etxeberria. Hizketan bezala bertsotan. 50 urtez plazagizon 1959-2009 izenburupean. 2025eko abenduaren 28an zendu da, Lasarte-Orian, laurogeita hamabost urterekin.

Iñarra, Jose Inazio "Txintxua"

Jaio 1874-10-14

Isabel Narzisa Salaberriarekin 1901ean ezkondua. Tobar baserria Txirrita eta Telleri-Txiki baserrien alde-aldean. Eta Saiburutik ez oso aparte. Txintxua izengoitia aitonarengatik omen zetorkion. Lanean ari zela, lagunak hamarretakoa egiten hasten zirenean, berak txintxo-txintxo segi egiten ziolako lanari.

Lekuona, Manuel Frantzisko "Urtxalle"

Jaio 1828-10-14

Bertsoak kantatzen zituen gitarra hartuta. "Agur, jaunak" kantuaren letra Urtxallerena dela agertzen da Etxeberria eta Gimon jaunaren "Ecos de Vasconia" kantu sortan, 50. kantuan: "Salutación. Versión de Manuel Lecuona (Urchalle) arreglo para piano y canto por Antonio Peña y Goñi"

Salaberria Iraola, Jose Migel "Panderi"

Hil 1905-10-14

Medrano, Kalisto

Jaio 1870-10-14

Auritzen (Nafarroa) jaio zen 1870eko urriaren 14an. Ez zaio seniderik ezagutzen, eta galdeikurrez josia da bere gurasoen identitatea, haurtzaroa eta gaztaroa. Antonia Balda Aburuzarekin ezkondu zen eta Etxarri-Larraunen jarri ziren bizitzen, eta Hiriberri-Arakilera joan ziren gero. Hamar seme-alaba izan zituzten. Bertsolari ezaguna izan behar zuen, bat-batean zein idatziz. Gizon ikasia zen garairako, bazekien idazten, eta bertso-paper ugari idatzi omen zituen, baina 1969ko irailean Principe de Viana aldizkariko 43. zenbakian argitaratutako sorta baizik ez zaio ezagutzen: "Berso berriak, Don Fermini eskainiak"; bere sendagile Pablo Fermin Irigarai Goizueta "Larreko" mediku eta euskalzale ezagunari eskainitako bertsoak dira, eskerronez. Galduak dira bestea asko, inork noizbait aurkitzeko esperoan. Iruñeko Roldan estudioan 1924an egindako argazki bati esker ezagutzen dugu bere bisaia; Nafarroako Eskualdeko Jantziaren Batzordeak Madrilgo Erakusketa baterako (1925) egindako enkargu baterako jarri zen lurraldeko artzain jantziz. Urte batzuk beranduago berriz hautatu zuten artzain bertsolari gisa agertzen zen album baterako. Ez zen, ordea, artzaina. Unaia eta, ebanista ofizioa ikasia, harotz lanetarako esku oso onekoa izan behar zuen. Argigarriak dira berari buruz Kike Diaz de Ulzurrunek (Euskaldunon Egunkaria, Nafarkaria, 1955-09-22) idatzitako artikulua, non, besterik beste, Pablo Fermin Irigoien "Larreko"ri eskainitako bertsoak berriro argitaratzen dituen, eta argazkiaren xerka hasirik Kalixtoren birbiloba Martin Mantxo Medranok (Gaur8, 2022-12-10) argitaratutako artikulu biografikoa. Iruñean hil zen, 1943ko urtarrilaren 9an.

Pertsiana zabaltzean

Bertso berriak Patxi Alberdi, andre Marian eta fameli danari