BDB. Bertsolaritzaren datu-basea

Azpeitiko (Gipuzkoa) Oranda baserrian jaio zen 1929ko apirilaren 23an eta bertan bizi izan da azken egunera arte; jaioterrian eta inguruan behinik behin, "Oranda" deitu izandu zaio. Baserrian ez ezik, hogeitaka urtez jardun zen Ezkuztako harrobian, 63 urte beterik lan hau utzi zuen arte. Gazte garaian, herri kiroletan ere jardun zuen, aizkoran eta korrika gehienbat. Nekazari inguru horretan bertsotarako zaletasun handia zegoen, eta hor egin zen bertsolari Joxe Agirre: auzoko bertso zerbitzua eginez hasi zen, nekazari inguru horri loturiko ospakizunetan eta tabernako giroan, lagunarteko hika miketan. Hogeita hiru urterekin, 1952an, egin zuen jendaurreko lehen saioa; Joxe Lizaso zuen kantukide Azpeitiko Arrona tabernako balokoitik egin zuten saio hartan. Aginagako bertsolari gazteen txapelketa irabazi zuen 1959an, eta izena hartzen hasi zen. Ez da halere txapelketa zalea izan, eta oso gutxitan hartu du parte; 1999ko Gipuzkoako Herriarteko Bertsolari Txapelketan Azpeitiko talde batean parte hartu bazuen ere, esan daiteke 1968an Donostian jokatu zen Sariketa Nagusia deitua izan zela parte hartu zuen azkenekoa. Txapelketei muzin egin arren, plazaz plaza gehientsuen ibili den bertsolarietakoa izan da, goi-mailan beti; ia hirurogei urtez jardun du bertsotan -2011ko urrikoa da Xenpelar Dokumentu Zentroan jasota dagoen bere azken saioko testigantza- garaian garaiko bertsolari ezagunenekin plaza partekatuz. Imanol Lazkano eta Joxe Lizasorekin hiruko entzutetsua osatu zuen. Basarri, Uztapide, Xalbador, Lasarterekin; Xabier Amuriza, Lazkao Txiki, Jon Lopategi eta bere belaunaldikoekin; Sebastian Lizaso, Egaña, Peñagarikano, Jon Sarasua, Euskitze eta garaikoekin; Maialen Lujanbio, Iturriaga, Elortza, Mendiluze eta kidekoekin; Amets Artzallus, Colina, Alaia Martinen aldikoekin; ... Belaunaldi, mundu ikuskera eta bertsokera horietan guztietan txertatzen jakin duen goi-mailako bertsolaria izan da. Horiekin eta horien garaiko bertsolari guztiekin aritu da ahoz aho eta denen aitortza eta begirunea zabala lortzea ez ezik, askoren erreferentea izatea lortu du. Bertsogintza hitzezko borroka moduan ulertzen duen tradiziotik dator, eta horrek erabateko eragina izan du bere estiloan: bizia, zorrotza, zirikatzailea, erantzun zorrotzekoa..., kualitate handikoa. Bat-batekotasuna izanik ere bere kualitate behinena, bertso-jartzaile oparoa izan da: bertso sorta asko jarri izan du enkarguz, batik bat, Loiola Herri Irratirako eta trikitilarien eskariz. "Joxe Agirre, mozketaren maisua (bizitza eta bertsoa)" liburuan argitaratu da (Bertsolari liburuak, 1999) bere ekarpenaren lagin txikia bezain esanguratsua. Bertsolari maitatua eta estimatua izan da. Horren tokiko eskaini dizkioten omenaldiak: 1974an, Karmelo Etxegarai Ikastolak Joxe Lizaso, Joxe Agirre eta Imanol Lazkano bertsolariak omendu zituen; 1979an XI.Bertsolari Egunean omendu zuten, bertsolari eta zaleek hautatuta; Azpeitiako herriak 1990ean betsolari azpeitiarrak) eta 2012ko abenduaren 23an (Joxe Agirre, Joxe Lizaso eta Imanol Lazkano), zendu eta astebete pasatsura. Euskal Herriko Bertsolari Txapelketa 2009ko txapela janzteko izendatu zuen Bertsozale Elkarteak, eta, Barakaldoko Bec-en, bera izan zen lehen emakume txapeldunari, Maialen Lujanbiori, txapela ezarri zioena. 2012ko abenduaren 15ean zendu zen, sortutako toki berean, Oranda baserrian.

Azkue, Eusebio Maria (1813-1873)

Jaio 1813-04-13

Lopetegi, Joxe Mari (1875-1942)

Jaio 1875-04-13

"Irunen sortu zen 1875eko apirilaren 13an, duela 130 urte, Joxe Mari Lopetegi, Hego Euskal Herriko errepublikanoen bertsolaria. Amikuzeko Arruetan hil zen, Behe Nafarroan 1942ko ekainaren 2an. Lopetegik bere garaiko prentsan, Irungo agerkarietan batez ere argitara eman zituen bertso sailak. Joxan Elosegik, berriki liburu batera bildu ditu bertso sail hauek eta argitara eman Joxe Mari Lopetegi Errepublikanoen bertsolaria izenburupean, Paper Hotsak argitaldariak plazaratuta. Bere jaiotzaren 130. urteurren honetan, eta Errepublika aldarrikatu zuten egunarekin bat eginez, errepublika gaitzat zuten bertsoak hautatu ditugu, hemen paratzeko. Izan ere, Errepublikaren aldeko ideiekin zaletu zen gaztetan eta bertako bizitza politikoan esku hartu zuen 1911. urtetik aurrera. Zortzi urtez izan zen Lopetegi Irungo Udaleko zinegotzi, 1912-1921 bitartean. Igeltseroen kontratista zen bizibidez, baina diru egiteko izan zituen aukera guztiengatik ere sekula ez zen ideia errepublikano irmoetatik aldendu. Errepublika aldarrikatu ondoan, plazaz plaza ibili zen haren aldeko mitinetan bertso kantari, eta garai hartan argitaratu zituen liburu honetara bildu diren bertso gehienak. 1936ko irailaren 3an igaro zuen Hendaiako muga frankistengandik ihesi. Seme bat galdua zuen ordurako Irungo frontean. Bertso idazten eta argitaratzen segitu zuen ordea, euskal kazeta ezkertiar batzuetan. Hendaiatik alde egin eta, Lannemezanen egon ondoren, 1940 aldean egokitu zen Amikuzeko Arrueta-Sarrikota herrian. Hantxe hil zen 1942an." Iturria: - Literatur Emailuak. Susa Literatur Argitaletxea. https://armiarma.eus/emailuak/lopetegi.htm ]