Hil 1983-05-24
Kalifornian egona (1947-1956) eta ondotik Lehuntzen. Lagunartean eta plaza batzuetan ari izan da bere garaian Mattin, Xalbador eta Errexil kantukide zituela.
Jaio 1949-05-24
Joanes Arrossagaray Aintzile (Baxenabarre) herrian sortu zen, Mentaberria baserrian. Aita, Domingo, bertako semea zen eta ama, Mariana, Jatsuarra.
Oinarrizko ikasketak eginik, goiz hasi zen lanean.
1977an esposatu zen, Aldude herriko eta Esnazu-Patxikoineko alaba den Mari Etcheverry-rekin. Lau haur ukan zituzten : Bernadette, Peio, Michel eta Elixabet.
Joanesek, etxean eta herrian ez ezik, atzerrian ere toki anitzetan lan egin zuen, sasoina egitera joana.
Lehen bertsuak 16 urterekin bota zizkion apezpikuari, baina 18 urte zituela Emile Larre eta Santos Belokik bultzatu zuten bertsotara. Euskal Herritik urrun ibili arren, bertsua beti gogoan harek.
Txapelketetaz kanpo zenbait biltzar, otordu eta saiotan kantatu baldin badu, gehienik bertsu idatzietan ari izan da aintzildar bertsularia, 2007an argitaratuak izan direnak.
Gazterik hil zen, 1998an, 49 urtetan. 2008ko uztailaren 6an omendua izan da bere sorterrian, oroitarria eraikitzearekin.
Jaio 1940-05-24
Izaera zirikatzailea zuen Jexux Iruretagoiena Baxakartek, eta txispa handiko bertsolaria zen. Hainbat gazte txapelketatan parte hartua, Oiartzungoa irabazi zuen 20 urte zituenean. Zumaian Santa eskean aritzen zen gustura eta eroso, askotan Jon Maia ondoan zuela, soinujole eta dultzaineroek lagunduta.
Zumaiako bertso-eskolari asko lagundu zion Baxakartek, besteak beste herriko txapelketan epaile lanak eginez.
Zumaiako Bertso-eskolaren izenean, Joanito Dorronsorok idatzitako testutik:
"Baxakarte bertsolaria joan zaigu, gaixotasun latzaren aurkako azken borrokaldiaren ondoren. Bidezkoa izango da, bi lerro idatz ditzadan gure bertso eskolaren izenean. Izan ere, bera izan dugu Zumaiako bertsolari tradizional bakarra, Oikiako Iñaxi Etxaberekin batera.
Basoarte izenez ageri zaigu gaztetan Gipuzkoako zenbait bertso txapelketatan. Zumaian luistarrek 1970 inguruan antolatu genituenetan ere han kantatu zuen Aita Marin Jexuxek, bere eztarri lakarrarekin, edozein gai zela ere txispa bizi askoa atereaz. Horixe zuen bere berea, ziria, bizitasuna, kolpea handik edo hemendik, entzuleari eraginez honek gutxien uste zuen alderditik.
Gero epaile lanetan ibili genuen zintzo, Lazkano, Telleria, Lizaso, edo Axentxio parrokoarekin mahaian, gure Bertso Eskolak 1986-90 urtetan Anade elkartean egin genituen gaztetxoen txapelketetan. Baina bere lanik gogokoena, dudarik gabe, santa eskean ibiltzea izan da, Manu Garate eta abarren koadrilan baserriz baserri koplari Jon Maiaren konpainian. Buruan txapela, lepoan pañueloa, eskuan makila, ilusioz ekarriko zituen Urola bailarako soinujole nahiz dultzaineroak egun seinalatu horretarako. Zenbat ixtorio urtez urte santagedatan bazter hauetako baserri inguruotan koplari bizitakoak! Horixe zen bere saltsa, koplagintza zirtolaria.
Gure gizartean aspalditik datorkigun tradizio zaharreko bertsogintzaren lekuko garbia izan da. Txirrita, Uztapide, Txapel eta Lizasoren upeletik edan du bete-betean gure bertsolariak. Ziri bertsoa, grazia, umorea, beste ezer baino lehen; beharbada jario garratz xamarra ere bai, batzuetan.
Doinu bat ere zor dio gure doinutegiak Baxakarteri. Beste inori entzun gabekoa, inongo paper edo grabaziotan azaldu gabeko bertso doinu bizkorra eman zigun behin, eta deitura hauxeduena geroztik: Baxakarteren ustez etsaiak. Oso doinu egokia pixka bat goxatuz gero, bere hitzetan esanda. Internet sarean ikusi eta entzun dezakezue gure doinutegian.
Pena batekin gelditu gaituk, Jexux. Badakik nola liburuxka bat moldatzeko asmotan genbiltzan, hik bertso munduari egin dioan ekarpenaren lekuko izan zedin, eta horretarako astirik eman gabe alde egin diguk gure artetik. Eskerrik asko, hala ere, gure herriari, euskerari, bertso munduari eta batez ere gure bertso eskolari eman dioan guztiagatik."
Iturria: Baleike. http://baleike.eus/komunitatea/Bertso-eskola/1424258900795
Jaio 1855-05-24
Pedro Inazio usurbildarra eta Maria Martina berastegiarra zituen guraso. 8 senide ziren eta bera laugarrena zen. Karlisten gerratean Iparraldera ihes egin zuen familia guztiak. Urruñan bizi izan ziren urte haietan fusilik hartu ez zezaten, frantsesa lardaskatzen zuela etorri omen zen handik. Erdera ere ondo egiten omen zuen.
Jose Agustinen aita-ama pontekoak, osaba-izenak ere zirenak, Orioko Muniota-berri baserrian bizi ziren, seme-alabarik gabe. Hauek, Jose Agustin etxera ekarri eta semetzat hartzea pentsatu zuten; baita ere alabatzat Errenteriako beren beste iloba bat, Josefa Antonia Arsuaga Segurola.
Osaba-izeben etxera etorrita, elkarrekin ezkondu ziren iloba biak eta bederatzi seme alaba izan zituzten. Patxi Errekondoren oso laguna zen. Patxik txistua jo eta Errikoetxiak danborra, holaxe ibiltzen ziren herriz-herri. Langile ona izateaz gain festazale amorratua zen. Arta-zuriketan ari zirela bertso zaharrak eta ipuinak kontatzen zituena zen. Txikia zen:
"- Errikotxia, zuk ere txiki denbora izan al zenduan?
- Bai, makiña bat urtean"
