Biografías - Ver ficha   Más información sobre esta sección

Xabier Amuriza

Datos personales

Nombre
Amuriza, Xabier
Nombre y apellidos completos
Amuriza Sarrionandia, Xabier
Nacimiento
1941 Etxano + Etxano < Zornotza < Durangaldea < Bizkaia < Euskal Herria

Bertsolarismo

Principal dedicación
Bertsolari
Dedicaciones
Profesor/a de bertsolaritza
Seleccionador de temas
Juez
Promotor
Investigador/a

Datos biográficos

Biografía
Nació en la localidad vizcaína de Amorebieta-Etxano en 1941. Se ordenó sacerdote en 1965. Bertsolari desde joven, su sotana le confería una figura inédita en el tablado. Comprometido con la lucha identitaria y antifranquista de su pueblo, fue detenido y condenado, cumpliendo siete años de prisión. Militante político de la izquierda vasca, su vida profesional gira en torno al bertsolarismo, a la prensa y a la enseñanza. Es autor de poemas, novelas y ensayos, colaborando habitualmente con diversos grupos musicales como letrista. Ha sido campeón nacional en 1980 y 1982, y ha grabado varios discos como bertsolari y como cantante. Abandonó el sacerdocio en 1977. La segunda época de Xabier Amuriza, producto de una profunda reflexión llevada a cabo en la cárcel, supuso una importante revolución en el bertsolarismo moderno: asumiendo el euskara batua, es decir, la lengua estándar (establecida en 1968 como vehículo supradialectal), estableció un modelo de canto culto a través de la metáfora y del desarrollo poético del bertso. A esta renovación contribuyeron también los nuevos ritmos y melodías que Amuriza aportó. Puede decirse que todo ello supuso el comienzo de una época. Además de su ejemplo público, Xabier Amuriza favoreció el desarrollo del bertsolarismo con una intensa actividad en las escuelas. Vive en Berriz, casado y padre de una niña.

Comienzos en el bertsolarismo

Lehen plaza
6 urterekin, aitarekin, Etxanoko Azutzaganeko tabernan Bizkargiko Santa Kurtzetatik bueltan, eta Epeltze auzoko San Antolinetan.
1966an, Gizaburuagan, Abel Muniategi lagun

Publicaciones

Argitaratutako liburuak
Bertsolaritzaren historia. 1996
Bizkaiko Bertsogintza I. Izengabeak. 1995
Bizkaiko bertsogintza II. Izendunak. 1996
Emea (nobela)
Enaz banaz. 1999 (autobiografia/saiakera)
Hil ala bizi. 1973 (nobela) ("Larraun" ezizenez argitaratua, isilpean)
Hitzaren kirol nazionala. 1981 (azterlana)
Hiztegi errimatua. 1981 (azterlana)
Laurehun herri; mila bertso berri. 1982 (bertso-jarrien liburua)
Menditik mundura . 1977
Oromenderrieta. (nobela)
Zu ere bertsolari. 1982 (azterlana)
Argitaratutako grabazioak
Anje Duhalde Amurizaren kantari. IZ
Bizkaiko kopla zaharrak
Gogor (1969)
Herriko plazan. IZ
Lazkao Txiki bat-bateko sorgina
Menditik mundura. IZ
Xalbador bat-bateko mirakulua
Beste argitalpenak
Ikuska 18 (Ezeiza, A. Amurizaz) (Bideo)
"Bertsolaritzaren historia eta gainerako edukiak" in Bertsoen Mundua. 1997 (CDrom) (Testuak Amurizarenak)
Argitaratugabeak eta azterlanak
EHBE-JAKIN. Bertsolariei inkesta, Euskal Herriko Bertsolari Elkartea, 1987
Ekoizpen oharrak
ekoizle emankorra, bertsoaz gain beste jenero asko landu dituena. Bertsoa plazaratu eta bertsolaritza hedatzeko era asko frogatu ditu, eta askotan aitzindari izan da: herriz herri bertso jarrien emanaldia (1978-1981), Larehun herri, mila bertso berri argitalpenaren oinarri izango zena; saio integrala bezala bataiatua (1996?-1998?); Xalbador bat-bateko mirakulua (1999); Lazkao-txiki bat-bateko sorgina (1999)....
Bertsolaritzari iraultza ekarri zion 1981-1982an bere trilojiarekin (Hitzaren kirol nazionala. 1981; Hiztegi errimatua. 1981; Zu ere bertsolari. 1982): "berezkoa"ren mitoa hautsi zuen, bertsoa eskuragarri bihurtu zuen "zu ere bertsolari" esanaz eta bertsoaren barruak azaleratuz. Bertsolaritzaren aro berria erakarri zuela esan ohi da. 1980ko hamarkadako helduen bertso-eskola mugimenduaren sortzaile eta eragile nagusitzat har daiteke. Bat-batean txapelduna (1980 , 1982), bertso-jartzaile maisua, bertsoaren barne egitura ordura arte beste inork ez bezala aztertu eta agertu dituena, bertsolari eta bertsozale askoren eredu ... Bertsolaritza modernoak izan duen figura nabarmenetakoena, erraustezina, ezpairik gabe.

Otros trabajos

Bertso jarri ezagunenak
Galizianoen bertsoak (jarritako 2. sorta, aitaren eskariz, aitak kantatzeko)
Kalista eta Patxiko (jarritako lehen sorta, Seminarioan kantatzeko, 17 urte zituela)
Txepetxa eta kukua (jarritako 3. sorta; seminarioan)
Zamorako espetxean jarriak