Biographies - Voir fiche   Pour savoir plus sur cette section

Xabier Amuriza

Datu pertsonalak

Nom
Amuriza, Xabier
Prénom et nom completes
Amuriza Sarrionandia, Xabier
Naissance
1941 Etxano + Etxano < Zornotza < Durangaldea < Bizkaia < Euskal Herria

Bertsolarisme

Spécialisation principale
Bertsolaria
Spécializations
Bertso irakaslea
Bertso-jartzailea
Epailea
Eragilea
Chercheuse/eur

Information biographique

Biographie
Né à Amorebieta-Etxano, en Bizkaia, en 1941, il a été ordonné prêtre en 1965. Bertsolari depuis son jeune âge, sa soutane lui conférait une image inédite sur une scène. Engagé dans la lutte identitaire et antifranquiste de son village, il est arrêté et condamné et il fait sept ans de prison. Militant politique du mouvement de gauche basque, sa vie professionnnelle se déroule autour du bertsolarisme, de la presse et de l'enseignement. Il est auteur de poèmes, de nouvelles et d'essais et il collabore habituellement avec différents groupes de musique en tant que parolier. Il a été champion national en 1980 et en 1982, il a enregistré plusieurs disques en tant que bertsolari et chanteur. Il avait abandonné le Sacerdoce en 1977. La deuxième époque de Xabier Amuriza, fruit d'une mûre réflexion lors de sa période de détention, a représenté une importante révolution du bertsolarisme moderne : il assume l'euskara batua, c'est à dire, la langue standard (établie en 1968 comme véhicule supra-dialectique), il établit un modèle de chant cultivé au moyen de la métaphore et du développement poétique du bertso. Les nouveaux rythmes et mélodies qu'Amuriza apporte contribuent à cette rénovation. C'est le début d'une époque. Mis à part son exemple public, Xabier Amuriza a contribué au développement du bertsolarisme en y apportant une intense activité dans les écoles.
Marié et père d'une petite fille, il habite à Berriz (Bizkaia).

Début dans le bertsolarisme

Lehen plaza
6 urterekin, aitarekin, Etxanoko Azutzaganeko tabernan Bizkargiko Santa Kurtzetatik bueltan, eta Epeltze auzoko San Antolinetan.
1966an, Gizaburuagan, Abel Muniategi lagun

Publications

Argitaratutako liburuak
Bertsolaritzaren historia. 1996
Bizkaiko Bertsogintza I. Izengabeak. 1995
Bizkaiko bertsogintza II. Izendunak. 1996
Emea (nobela)
Enaz banaz. 1999 (autobiografia/saiakera)
Hil ala bizi. 1973 (nobela) ("Larraun" ezizenez argitaratua, isilpean)
Hitzaren kirol nazionala. 1981 (azterlana)
Hiztegi errimatua. 1981 (azterlana)
Laurehun herri; mila bertso berri. 1982 (bertso-jarrien liburua)
Menditik mundura . 1977
Oromenderrieta. (nobela)
Zu ere bertsolari. 1982 (azterlana)
Argitaratutako grabazioak
Anje Duhalde Amurizaren kantari. IZ
Bizkaiko kopla zaharrak
Gogor (1969)
Herriko plazan. IZ
Lazkao Txiki bat-bateko sorgina
Menditik mundura. IZ
Xalbador bat-bateko mirakulua
Beste argitalpenak
Ikuska 18 (Ezeiza, A. Amurizaz) (Bideo)
"Bertsolaritzaren historia eta gainerako edukiak" in Bertsoen Mundua. 1997 (CDrom) (Testuak Amurizarenak)
Argitaratugabeak eta azterlanak
EHBE-JAKIN. Bertsolariei inkesta, Euskal Herriko Bertsolari Elkartea, 1987
Ekoizpen oharrak
ekoizle emankorra, bertsoaz gain beste jenero asko landu dituena. Bertsoa plazaratu eta bertsolaritza hedatzeko era asko frogatu ditu, eta askotan aitzindari izan da: herriz herri bertso jarrien emanaldia (1978-1981), Larehun herri, mila bertso berri argitalpenaren oinarri izango zena; saio integrala bezala bataiatua (1996?-1998?); Xalbador bat-bateko mirakulua (1999); Lazkao-txiki bat-bateko sorgina (1999)....
Bertsolaritzari iraultza ekarri zion 1981-1982an bere trilojiarekin (Hitzaren kirol nazionala. 1981; Hiztegi errimatua. 1981; Zu ere bertsolari. 1982): "berezkoa"ren mitoa hautsi zuen, bertsoa eskuragarri bihurtu zuen "zu ere bertsolari" esanaz eta bertsoaren barruak azaleratuz. Bertsolaritzaren aro berria erakarri zuela esan ohi da. 1980ko hamarkadako helduen bertso-eskola mugimenduaren sortzaile eta eragile nagusitzat har daiteke. Bat-batean txapelduna (1980 , 1982), bertso-jartzaile maisua, bertsoaren barne egitura ordura arte beste inork ez bezala aztertu eta agertu dituena, bertsolari eta bertsozale askoren eredu ... Bertsolaritza modernoak izan duen figura nabarmenetakoena, erraustezina, ezpairik gabe.

Autres travaux

Bertso jarri ezagunenak
Galizianoen bertsoak (jarritako 2. sorta, aitaren eskariz, aitak kantatzeko)
Kalista eta Patxiko (jarritako lehen sorta, Seminarioan kantatzeko, 17 urte zituela)
Txepetxa eta kukua (jarritako 3. sorta; seminarioan)
Zamorako espetxean jarriak